In het voorjaar van 2025, tijdens de jaarlijkse NEBO-ontmoeting, discussieerden enkele vakverenigingen (NVON, NVvW, I&I, NVORWO, e.a.) hoe vanuit de bèta-didactiek goede ondersteuning gegeven kan worden bij de vraag uit de scholen en de politiek om meer te doen aan basisvaardigheden. Denk daarbij ten eerste aan de ‘basisvaardigen’ zoals vastgelegd door OCW (Masterplan Basisvaardigheden, 2023): rekenen/wiskunde, taal, digitale geletterdheid, burgerschap). Ten tweede, minstens zo belangrijk, liggen er kansen voor (herpositionering en herwaardering) voor ‘basisvaardigheden’ in de diverse kerndoelen-gebieden.

We gaan dit verder verkennen en van concrete voorbeelden voorzien, o.a. gekoppeld aan een andere belangrijke ‘basisvaardigheid’: scientific literacy (beta-burgerschap). De veranderingen in de maatschappij (automatisering inclusief AI, inclusie/diversiteit, etc.) vragen om aanpassingen in het denken over basisvaardigheden:

• Geletterdheid is een nieuwe basisvaardigheid
• Gecijferdheid is een nieuwe basisvaardigheid
• Bèta-burgerschap is een nieuwe basisvaardigheid
• Etc.

Het probleem dat zich kan voordoen bij dit vraagstuk is dat de extra aandacht voor basisvaardigheden eerder kwaliteitsverlagend gaat werken, omdat de overladenheid van het curriculum toeneemt, en de samenhang afneemt. Als de positie en inhoud van basisvaardigheden ‘verschuift’, is het belangrijk dat in het curriculum (en in de opleiding) deze verschuiving is terug te vinden.

Het vraagt om zorgvuldige vakinhoudelijke overwegingen en keuzes.

We nemen het vakgebied ‘rekenen/wiskunde’ als voorbeeld, en daarna generaliseren we dat richting ‘bèta-burgerschap’. In ‘Blik op de basis’ (Drijvers, 2024) wordt geconstateerd dat er verschillende perspectieven bestaan van basisvaardigheden (rekenen/wiskunde). Men benoemt er vier: “basisvaardigheden als procedurele operaties, basisvaardigheden van hogere orde, basisvaardigheden als combinatie van procedurele en conceptuele kennis en basisvaardigheden als gecijferdheid.” En vervolgens wordt de aanbeveling gegeven: Beperk de interpretatie van basisvaardigheden rekenen-wiskunde niet tot procedurele vaardigheden, maar stel de ontwikkeling van gecijferdheid centraal. Overigens vraagt dit een actieve rol van veel spelers (inspectie, curriculumontwikkeling, methodes, vakverenigingen). Kijk bijvoorbeeld hoe men bij rekenen/wiskunde werkt aan het referentieniveau 1S (Bakker e.a., 2025).

Als we deze definitie-verschuiving w.b. basisvaardigheid doortrekken naar de andere bèta-vakken wordt de bredere aanbeveling: gebruik bèta-burgerschap (“scientific literacy”) als een centrale basisvaardigheid binnen de diverse STEM-gebieden (Guérin en Klaver, 2021).

Op basis van de gekozen interpretatie van ‘basisvaardigheid’ heeft dit enkele consequenties:

• Laat deze aanpak goed aansluiten tussen po en vo, op basis van de nieuwe kerndoelen. Zorg voor heldere ononderbroken leerlijnen.
• Maak verbindingen tussen de verschillende basisvaardigheids-gebieden. Zo zijn vakoverstijgende aanpakken (zoals taalgericht vakonderwijs en rekenbewust vakonderwijs) belangrijke, en in het onderwijs goed gedragen initiatieven om basisvaardigheden goed op elkaar te laten aansluiten, en toepasbaar te maken in meerder leergebieden en vakken (Eijkelhof en Kop, 2024; Hooyman en Jonker, 2022, Hajer en Meestringa, 2015).
• Laat deze aanpak doorwerken in de kennisbases van de lerarenopleidingen. Door de nieuwe kerndoelen wordt daar in het kader van de herijking van de kennisbases belangrijk werk verricht.

Vakverenigingen: NVON, NVvW, NVORWO, I&I, Technasia, e.a.

Lerarenopleidingen: Samenwerkend binnen ELWIeR/Ecent

Bakker, A., Boels, L., Hickendorff, M., Jonker, V., Van Luit, H., Veldhuis, M., & Willems, W. (2025). Reken het rekenonderwijs niet af op percentages leerlingen die 1S behalen. Volgens Bartjens – ontwikkeling en onderzoek, 45(2), 41–51. https://www.volgens-bartjens.nl/art/50-8686_Reken-het-rekenonderwijs-niet-af-op-percentages-leerlingen-die-1S-behalen

Drijvers, P., & Heemskerk, A. (2024). Blik op de basis. Een literatuurstudie naar basisvaardigheden rekenen-wiskunde. Expertisepunt Rekenen-Wiskunde.

Eijkelhof, H., & Kop, P. (2024). Wiskundige formules in natuurwetenschappen en wiskunde. Euclides, 99(6), 16–19. 

Hajer, M., & Meestringa, T. (2015). Handboek taalgericht vakonderwijs [Handbook on language-oriented vocational education]. Platform taalgericht vakonderwijs, Coutinho. 

Hooyman, K., & Jonker, V. (2022). Vakoverstijgend rekenen. Een wereld van verschil. Euclides, 98(2). 

OCW (2023). Plan van aanpak monitoring en evaluatie. Masterplan basisvaardigheden.